Tóm tắt nhanh: Metamerism (đồng phân dị sắc) là khi hai mẫu trông trùng màu dưới một nguồn sáng (ví dụ ánh sáng ban ngày) nhưng lệch màu rõ dưới nguồn sáng khác (đèn cửa hàng, đèn huỳnh quang). Nguyên nhân là đường cong phản xạ quang phổ khác nhau. Cách kiểm soát: đo bằng máy quang phổ dưới nhiều nguồn sáng chuẩn và phối màu để khớp phổ.
Vì sao xảy ra metamerism?
Màu mắt nhìn thấy phụ thuộc vào ba yếu tố: nguồn sáng, vật thể (đường cong phản xạ) và người quan sát. Hai mẫu dùng chất tạo màu khác nhau vẫn có thể cho cùng một cảm nhận màu dưới một nguồn sáng cụ thể — nhưng khi đổi nguồn sáng, đường cong phản xạ khác nhau khiến màu tách ra. Đây là "cạm bẫy" kinh điển khi phối màu bằng mắt: đạt màu dưới đèn lab nhưng lệch khi ra ánh sáng thực tế.
Các loại metamerism
- Metamerism theo nguồn sáng (illuminant): phổ biến nhất — màu khớp dưới nguồn này, lệch dưới nguồn khác.
- Metamerism theo người quan sát (observer): hai người nhìn cùng cặp mẫu nhưng đánh giá khác nhau do khác biệt thị giác.
- Metamerism hình học/bề mặt: màu khớp ở một góc nhìn nhưng lệch ở góc khác, thường gặp ở sơn hiệu ứng.
Cách phát hiện và kiểm soát
Mắt người không đáng tin để đánh giá metamerism. Hãy dùng máy đo màu quang phổ và:
- Đo mẫu và mẫu chuẩn dưới nhiều nguồn sáng (D65 – ánh sáng ban ngày, A – đèn sợi đốt, F11 – huỳnh quang) và so sánh ΔE ở từng nguồn.
- Xem chỉ số metamerism (MI): MI càng nhỏ, cặp mẫu càng ổn định khi đổi nguồn sáng.
- Khi phối màu, hướng đến khớp phổ (spectral match) — đường cong phản xạ của mẫu bám sát mẫu chuẩn — thay vì chỉ khớp dưới một nguồn.
Máy như Spectro2guide lưu phổ đầy đủ và tính ΔE dưới nhiều nguồn sáng cùng lúc, giúp phát hiện metamerism ngay tại xưởng. Xem thêm: SCI và SCE là gì?